CHARACTERS/Relatives

Marie Usandizaga ép. Goya / daughter of Frantxia Usandizaga






Marie Usandizaga ép. Goya / hija de Frantxia Usandizaga

"Mi madre era una persona muy callada, encerrada en si misma. Siempre nos pareció muy triste, muy agobiada. Con razón. No tenía dinero, tenía lo justo para vivir y tres hijos que criar."
(Extracto de la entrevista hecha en Urruña el 22/04/2009)

Marie Usandizaga ép. Goya / Frantxia Usandizagaren alaba

"Nire ama emakume isila zen, oso itxia. Beti zirudien triste, kezkatuta arrazoiarekin noski! Ez zuen dirurik, bizitzeko justu-justu, eta hiru haur zituen hazteko."

(2009/04/22 Urruñan eginiko elkarrizketa zatia)

Marie, Frantxia Usandizagaren alaba da. Frantxia alarguna zen eta Urruñako Bidegain Berri baserrian bizi zen bere hiru seme-alabekin batera. Baserriko lanetan laguntzeko morroi bat hartu zuen etxean Frantxiak, Juan Manuel Larburu Hernaniar errefuxiatua.

Comète sareak Bidegain Berri baserrian egiten zuen geldialdia muga gurutzatu baino lehenago. Horietako geldialdi batean, 1943ko urtarrilaren 14an, Frantxia eta Juan Manuel atxilotu egin zituzten, baserrian ezkutaturik ziren Dédée eta hiru hegazkinlarirekin batera.

Marie eskolan zen une horretan eta etxera bidali zuten azkar zer gertatu zen esan gabe. Eskolatik lehenago irten zelako pozik abiatu zen baina iritsi zenean bizilagun bat topatu zuen anai-arrebekin eta baserria berriz hankaz gora.

Behin bakarrik ikusi zuen ama Alemaniara deportatu aurretik. Frantxia Ravensbruckeko kontzentrazio-esparruan hil zen 1945eko apirilaren 12an.

Antonio Goikoetxea / Florentino Goikoetxea's brother

"You never knew where Florentino was, you could not follow him. We have always helped him and never disturb him."

(Extract from interview in Hernani, 03/10/2008)

Antonio Goikoetxea / hermano de Florentino Goikoetxea

"Nunca sabíamos donde andaba Florentino y era imposible seguirle. Nosotros siempre le hemos ayudado y hemos procurado molestarle lo menos posible."

(Extracto de la entrevista en Hernani 03/10/2008)

Antonio Goikoetxea / Florentino Goikoetxearen anaia

"Florentinon martxa ez zeon ezautzeik eta horri seika ez zeon ibiltzeik. Guk Florentino ez deu, guk beti laundu diogu eta molestatu, zenbat eta gutxigotan ta nahiago."

(03/10/2008 Hernanin eginiko elkarrizketaren zatia)

 Andrés Aracama / Bernardo Aracama's son






Andrés Aracama / hijo de Bernardo Aracama

"Cuando empezó, yo sé que un amigo de él, un tal Elizalde que era también muy metido en el ámbito del automóvil, le dijo, “oye Bernardo, a tí que te parece este tema de que en Francia se están recogiendo aviadores y tal…” y le gustó esa idea."

(Extracto de la entrevista hecha en Donostia)

El padre de Andrés, Bernardo Aracama, era propietario de un garaje. Nacionalista, participó en la guerra civil, tras la que se refugió en Francia. Recogía a los aviadores en su domicilio de San Sebastián tras el paso de la frontera y realizaba trabajos de enlace con los consulados. En ocasiones se acercaba con su vehículo a recogerlos hasta Oiartzun. Estuvo detenido en dos ocasiones, y finalmente fue condenado a confinamiento fuera de Guipúzcoa.

Andrés Aracama / Bernardo Aracamaren semea

"Hasi zenean, badakit bere lagun batek, Elizalde izeneko batek, automobil munduan sartua hau ere, esan ziola, “aizu, Bernardo, badakizu Frantzian hegazkinlariak jasotzen ari direla ezta?… “ eta gustatu egin zitzaion."
(Donostian eginiko elkarrizketa zatia)

Andresen aita Bernardo Aracama zen, Espainiako Gerra Zibilean San Andrés batailoiko gidari izandakoa. Bernardo Frantzian erbesteratu zen eta bertan bizi izan zen denboraldi batean. Alejandro Elizalderen laguna zen eta biak zeuden espainiar poliziaren zaintzapean.

Donostiara itzultzean, Bernardok autoak konpontzeko tailer bat zuen, Aguirre Miramon kalean, gaur egun Aracama autoeskola dagoen lekuan bertan.

Aracama tailerraren parean zuten pisuan bizi zen Bernardo familiarekin eta Comètek ekarri zituen lehenengo hegazkinlariak etxe horretan egoten ziren. Bertan ezkutatzen ziren Bilboko Britainiar kontsulatuko autoa bila etorri artean. Bere emazte Antonia Sarasolak laguntzen zion hegazkinlariak zaintzen. Elvire Morelle gidaria etxean izan zuten hilabete luzez, muga pasatzen ari zela zangoa puskatu bai zuen.

Roddy Langley / Jimmy langley's son

“What I find interesting, you know, it’s 5 years of your life have been dominated by this terrible conflict. And I think a lot of our generation may say: “That’s 5 lost years.” But the impresión I’ve got, and from what I read too: is at the end of the war people were very glad it was over, obsviously relieved, and they just got home with their life, they didn’t sort of mourn about the fact they had lost 5 years. So they were my parents, there hadn’t any sort of regret about it at all. And certainly no bitterness.”
(Extract from the interview in London, 23/04/2008)

Roddy Langley / hijo de Jimmy Langley

“Lo que encuentro interesante es que 5 años de tu vida han estado dominados por este terrible conflicto. Y creo que nuestra generación piensa: "5 años malgastados". Pero la impresión que yo tengo, y también por lo que he leído: al finalizar la guerra la gente estaba contenta de que había terminado, aliviados obviamente, y sencillamente regresaron a sus vidas, no perdieron el tiempo lamentándose por haber perdido 5 años. Y así eran mis padres, no se arrepentían de nada. Y por supuesto sin resentimiento alguno."

(Extracto de la entrevista hecha en Londres el 23/04/2008)

El padre de Roddy, Jimmy Langley, trabajó en los servicios creados por la inteligencia británica Mi-9. Su madre, Peggy van Lier, fue guía en la red de Comète. La labor de Mi-9 consistía en ayudar a escapar a los aviadores y a los soldados aliados que se habían caído o estaban presos en las zonas ocupadas. En muchos años su padre no les contó nada por la prohibición de la ley “Secret Act”. Por otro lado, a su madre no le gustaba recordar aquellos tiempos. Después de una investigación personal y haber leído los dos libros que escribió su padre, Roddy ha escrito un guión para un largometraje de ficción. Suobjetivo esdar a conocer la historia de sus padres, la red Comète y de MI-9.

Roddy Langley / Jimmy Langleyren semea

“Zera iruditzen zait interesgarria, zure bizitzako 5 urte gatazka ikaragarri honen menpe egon dira. Eta nik uste, gure belaunaldiak pentsatzen duela: "horra bizitako 5 urte alperrik galduak". Baina nik jakin izan dudanez eta irakurri dudanagatik: gerra bukatu ostean jendea oso pozik zegoen bukatu zelako, lasaitu ederra hartuta noski, eta etxera itzuli ziren beren bizitzarekin jarraitzeko, ez ziren kexaka gelditu 5 urte galdu zituztelako. Eta horrelakoak ziren nire gurasoak, ez ziren damu gertatutakoaz. Eta dudarik gabe, ez zuten erreminik."

(2008/04/23, Londonen eginiko elkarrizketaran zatia)

Roddyren aita, James Langley “Jimmy”, M.I.9 Britainiar inteligentzia zerbitzuko ofiziala zen eta ama, Marguerite “Peggy” Van Lier “Comète” sareko kidea Bruselan.
“Jimmy” Langleyk Frantziatik ihes egitea lortu zuen 1940an eta esperientzia hori zela eta Londreseko “Room 900” bulegoan lan egiteko errekrutatu zuten. M.I.9 II. Mundu Gerran sortu zen sail berri bat zen. Alemanek okupatutako lurraldeetan zeuden militar aliatuei ihes egiten laguntzea zen bere helburua. Horretarako ihesbide sareak sortu edo mantentzen laguntzen zuten, informazioa, dirua eta hainbat baliabide jarriz. Londresen zituzten bulegoak baina agenteak aldiz, Gibraltar eta beste herrialde neutraletan.
“Peggy”k frantsesa, flamenkoa, alemana eta ingelesa hitz egiten zituen. Gidari moduan egin zuen lan hegazkinlariak Bruselatik Parisera gidatzen. Jean Greindl “Nemo” zen garai hartan Bruselako sektorearen buru eta “kantina suediarrea”n zuten topaleku. 1942ko azaroan bi hegazkinlari faltsu infiltratu ziren sarean eta ondorioz, Marechal familia atxilotu zuten eta Victor Michiels eraila izan zen. Azken honi zer gertatu zitzaion ikustera joan “Peggy” eta ozta-ozta lortu zuen ihes egitea. Arriskua handia zen eta Georges eta Edourard d’Oultremontekin batera ihes egin zuen. Erresuma Batura iritsi zenean “Jimmy” Langley zegoen bere zain eta 1943ko azaroan ezkondu ziren.

Martine Le Grelle ép. Holvoet / Jacques Le Grelle's daughter






Martine Le Grelle ép. Holvoet / hija de Jacques Le Grelle

"Mi padre siempre decía que nunca había trabajado tanto como cuando estuvo en París. Sólo fueron nueve meses, pero nueve meses que marcaron su vida."

(Extracto de la entrevista hecha en Bélgica el 21/03/2009)

Martine tenía 7 años cuando comenzó la guerra. Vivía en casa de sus tíos junto con su hermano y cuatro primos. Un día, en 1941, estando de vacaciones con su padre, este les dijo que tenía que salir a hacer una llamada de teléfono del cual no regresó. Cuando empezaron a recibir latas de sardinas de Portugal dedujeron que estaba camino de Portugal.
El padre de Martine, el conde Jacques Le Grelle “Jerome” (1904-1990) consiguió llegar por su propio pie a España, pero fue detenido. Paso por varias prisiones hasta que llego a la cárcel de Miranda de Ebro Allí se presentó como inglés y los servicios diplomáticos británicos consiguieron liberarle y enviarle a Londres.
En Inglaterra entró en los servicios secretos donde recibió entrenamiento para volver a territorio ocupado. Pero su viaje tuvo que esperar porque en uno de los entrenamientos, se lesionó la columna vertebral en un salto en paracaídas.
Finalmente, y después de 9 meses de convalecencia, llegó a Madrid en junio de 1943. Su misión consistía en ayudar a la red “Comète” y servir de enlace con el M.I.9, una sección del servicio de inteligencia británico. En Madrid conoció a “Franco” Jean-François Nothomb, a quien no le gustó mucho que los británicos le enviaran un agente.

Martine Le Grelle ép. Holvoet / Jacques Le Grellen alaba

"Aitak esaten zuen inoiz ez zuela Parisen beste lan egin. Bederatzi hilabete bakarrik izan ziren baina bere bizia markatu zuten bederatzi hilabeteok."

(2009/03/21 Belgikan eginiko elkarrizketa zatia)

Martinek 7 urte zituen 1940an gerra hasi zenean. Izeba eta osabaren etxean bizi zen bere neba eta lau lehengusuekin batera. Egun batean aitak dei bat egitera joan behar zuela esan eta alde egin zuen. Portugaldik sardina lata batzuk postaz iristen hasi zirenean jakin zuten, Ingalaterrarako bidean zela.
Aita Jacques Le Grelle, “Jerome” ezizenez ezaguna, kondea zen. 1941ean Belgikatik ihes egin eta Espainian atxilotu ondoren hainbat kartzelatan egon zen. Miranda de Ebroko kartzelara iritsi zenean, ingelesa zela esanez Britainia Handiko zerbitzu diplomatikoek atera eta Londresa bidali zuten.
Ingalaterran Zerbitzu Sekretuetan sartu zen eta entrenamendu berezia izan zuen. Baina paraxut salto batean bizkar hezurra hautsi zuen eta 9 hilabete behar izan zituen sendatzeko. Azkenik, 1943ko ekainean Madrilera iritsi zen eta handik Donostiara eraman zuten. Bertan ezagutu zuen “Franco” Jean-François Nothomb.
1943ko ekainean, Parisko atxiloketen ondoren, sarea berrantolatu egin behar zen eta Jeromek lan itzela egin zuen horretan. Bere ardura zen Parisko sektorea antolatzea: etxe seguruak topatu hegazkinlariak gordetzeko, jantziak eta janaria topatu, laguntzaileak lortu gizonak alde batetik bestera eramateko, dokumentu faltsuak lortu, etab. Dena oso ongi antolatua zuten 1943ko uda eta udazkenean hegazkinlariak bereziki ugaritu zirenean, Aliatuen aire erasoak areagotzearekin batera.
Urte bukaera arte dena ongi joan zen baina 1944ko urtarrilaren 17an Jacques Le Grelle atxilotu egin zuten. Ondoren bere lagun “Franco” ere bai eta aldi berean beste asko Frantzian eta Belgikan. Gogor torturatua izan zen eta Brusela eraman zuten. Han Gerra Kontseilua egin zieten berari, Franco, eta beste hainbati eta heriotza-zigorra ezarri zietan. Ez dakigu zigor hori zergatik ez zen bete baina aliatuek Belgika askatu baino egun batzuk lehenago, Alemaniara deportatu zituzten 1944ko abuztuan. Kartzelan egon ziren 1945ean Amerikar Armadak askatu zituen arte. Jacques Le Grelle amerikarrekin gelditu zen interprete lanak egiten etxera itzuli aurretik.

Colette Nothomb ép. Terlinden / Jean-François Nothomb's sister






Colette Nothomb ép. Terlinden / hermana de Jean-François Nothomb

"Jean-François tenía el pelo oscuro y un aire de español. Es verdad que parecía español. Así que cruzar los Pirineos era más fácil para él que para otro."

(Extracto de la entrevista hecha en Provenza el 26/01/2010)

Colette Nothomb ép. Terlinden / Jean-François Nothomben arreba

"Jean-Françoisek ile iluna zuen eta espainiar itxura. Egia da espainiarra ematen zuela. Horregatik, Pirinioak zeharkatzea errazagoa zen harentzat beste inorentzat baino."

(2010/01/26 Probentzan eginiko elkarrizketa zatia)

Mari Carmen Elizalde / Alejandro Elizalde's daughter






Mari Carmen Elizalde / hija de Alejandro Elizalde

"Mi madre le decía, “¿Ves lo que te ha venido de la política?” Sí, pero lo haria otra vez, eso decía."
(Extracto de la entrevista hecha en Doneztebe, 2010)

Mari Carmen Elizalde / Alejandro Elizalderen alaba

"Oindiken amak erraten zion “ikustezu ze etorri zaizun politikekin?” bai baino berriz, berriz igual ein nahi nun horra, hori esaten zuen."
(2010 Donezteben eginiko elkarrizketa zatia)




No hay comentarios: